Nederland dreigt AI-race te missen door ruimtegebrek voor datacenters

AI zorgt voor nieuwe ruimtevraag

Waar AI vaak wordt gezien als een digitale ontwikkeling, benadrukt NVM Business dat achter iedere AI-toepassing een fysieke infrastructuur schuilgaat van datacenters, energievoorzieningen en glasvezelverbindingen. Wereldwijd wordt tot 2030 naar verwachting ruim 5.200 miljard dollar geïnvesteerd in AI-gerelateerde infrastructuur. Alleen al de grote Amerikaanse technologiebedrijven investeren dit jaar gezamenlijk tussen de 700 en 750 miljard dollar. Nederland probeert daarop aan te haken. Volgens de AI Coalitie voor Nederland bevindt zich voor 3 tot 6 miljard euro aan AI-gerelateerde investeringen in de pijplijn. Tegelijkertijd waarschuwen experts dat deze investeringen onder druk staan door beperkte stroomcapaciteit en een steeds complexere vergunningverlening.

Datacenters als oplossing bij netcongestie

Tegenover die zorgen staat echter een opvallend tegengeluid vanuit de sector zelf. Stijn Grove, managing director van de Dutch Data Center Association, stelt dat datacenters niet alleen een belasting vormen voor het elektriciteitsnet, maar juist ook kunnen bijdragen aan de oplossing van netcongestie. Volgens hem kunnen datacenters fungeren als energiehubs die pieken en dalen in het stroomverbruik opvangen, duurzame energie lokaal benutten en restwarmte leveren aan woonwijken of glastuinbouw. Daarmee zouden datacenters, mits slim ingepast, niet zozeer een oorzaak maar eerder een onderdeel van de oplossing kunnen zijn.

Digitale soevereiniteit wordt nieuw sleutelbegrip

Vrijwel alle geïnterviewde experts wijzen op een verschuiving van het debat: niet langer staat alleen de vraag centraal óf Nederland datacenters nodig heeft, maar vooral voor wie en waarvoor. Innovatieprofessor Deborah Nas stelt dat digitale infrastructuur inmiddels een geopolitiek vraagstuk is geworden. Zij wijst erop dat veel Nederlandse overheden en vitale organisaties afhankelijk zijn van Amerikaanse cloudpartijen. Door de Amerikaanse CLOUD Act kunnen gegevens die fysiek in Europa staan onder omstandigheden toch onder Amerikaanse jurisdictie vallen. Volgens Nas moet Nederland daarom investeren in eigen AI-rekenkracht en Europese cloudcapaciteit. "De vraag is niet of we datacenters willen, maar voor wie en waarvoor", stelt zij.

Megaplan Rotterdam verdeelt de meningen

Het meest ambitieuze voorstel komt van Volt Datacentres en Eneco. Zij willen in de Rotterdamse haven een AI-gigafabriek realiseren met uiteindelijk meer dan 100.000 AI-chips en een vermogen van 750 megawatt. De totale investering kan oplopen tot 22,5 miljard euro. Voormalig ASML-topman Peter Wennink noemt het project essentieel voor de digitale soevereiniteit van Nederland en Europa. Het kabinet ziet dat anders en weigert voorlopig financiële steun, omdat de behoefte aan dergelijke grootschalige rekenkracht in Nederland volgens onderzoek nog onvoldoende is aangetoond. Interessant is dat strategisch onderzoeksinstituut HCSS juist concludeert dat een AI-gigafabriek noodzakelijk is om de afhankelijkheid van Amerikaanse technologiebedrijven te verkleinen. Daarmee ontstaat een fundamenteel debat over de toekomstige positie van Nederland in de digitale economie.

Datacenters steeds belangrijker voor economie

De economische betekenis van de sector blijkt aanzienlijk. Nederland telt 193 commerciële datacenters en 338 datacenters in eigen beheer. De sector levert volgens de in het magazine opgenomen cijfers ruim 6.000 directe en 13.000 indirecte arbeidsplaatsen op en vertegenwoordigt een directe economische bijdrage van 15,8 miljard euro per jaar. Meer dan 73 procent van alle Nederlandse datacenters bevindt zich in de Metropoolregio Amsterdam.