Wat als een vrouw de stad ontwerpt?
Gender(on)gelijkheid in de vastgoedwereld: hoe gelijkwaardig is onze gebouwde omgeving? Hoewel we vaak denken dat we onze ruimte en gebouwen neutraal ontwerpen, laat de praktijk zien dat er nog veel blinde vlekken zijn. We ontwerpen onbewust vanuit een mannelijk perspectief, terwijl de behoeften en ervaringen van vrouwen onderbelicht blijven. Dit leidt niet alleen tot ongelijkheid, maar ook tot gemiste kansen voor een betere gebouwde omgeving voor iedereen.
Op een maandagochtend in hartje Amsterdam komen Charlotte de Mos (Savills), Elise Moeskops (raadslid Amsterdam), Eva James (Bureau James), Rosalie de Boer (Synchroon) en Jeroen de Willigen (Zwart Hond) bijeen om deze problematiek te bespreken. “We laten zoveel kansen liggen door de male gaze,” zegt Charlotte. “Kansen voor veiligere en toegankelijke steden, en óók commerciële kansen, ontstaan wanneer we ruimte maken voor een meer inclusief perspectief, waarin ervaringen van vrouwen én mannen worden meegenomen. Makelaars en vastgoedprofessionals, zoals NVM, kunnen hierin een cruciale rol spelen door hun kennis, ervaring, data en netwerk in te zetten voor een meer inclusieve vastgoedmarkt.”
Ongelijkheid manifesteert zich in de gebouwde omgeving
Het ontwerpproces gebeurt nu vanuit een mannelijk perspectief. Dat is niet zo gek als je bedenkt dat de overgrote meerderheid in de vastgoedwereld man is en het een traditionele sector is. Rosalie: “Mannen en vrouwen bewegen mee in een verouderd systeem van denken. We moeten de blinde vlekken gaan zien. Want het leidt tot een gebouwde omgeving die suboptimaal is voor vrouwen. Vrouwen kunnen zich minder vrij bewegen door de stad, omdat plekken onveilig voelen, en soms ook gewoon gevaarlijk zijn. Denk aan onoverzichtelijke stadsparken en donkere treinperrons.” Ook in het leefcomfort pakt het mannelijk perspectief in de praktijk ongunstig uit voor vrouwen; en ook voor mannen die zorgtaken op zich nemen. Openbaar vervoer is gericht op woon-werkverkeer, niet op woon-school-werkverkeer. En waar bij de voordeur kan je eigenlijk op een fatsoenlijke manier de kinderwagen kwijt? Jeroen: “We denken in Nederland dat we er al zijn, maar we zijn het juist deels kwijtgeraakt. Efficiëntie is de boventoon gaan voeren. Vroeger had je de Bond van Nederlandse huisvrouwen, die woningplattegronden toetsten. Het klinkt heel oubollig. Maar het hielp wel. We zouden er naar moeten streven vanuit een breder perspectief te kijken naar de gebouwde omgeving, maar daar zijn we nog lang niet. Tot die tijd kunnen we kiezen voor een variant, passend bij de rol van vrouwen nu. Eigenlijk een no-brainer als je bedenkt dat vrouwen vaak beslissend zijn in de woningkeuze.”
De kansen van het vrouwenperspectief
Steden die expliciet rekening houden met het vrouwelijke perspectief, scoren hoger op leefbaarheid. Wenen is hier een goed voorbeeld van: een speciale afdeling toetst plannen op inclusiviteit en zorgt dat de stad voor iedereen toegankelijk en veilig is. Met de goede voorbeelden als inspiratie heeft Eva een raadsvoorstel ingediend om ook in Amsterdam bij de ontwikkeling en uitvoering van beleid gender(on)gelijkheid mee te nemen. Elise: “Steden als Wenen en ook Barcelona laten zien dat dit leidt tot meer welzijn voor de bevolking.” Het integreren van het vrouwen- en inclusieve perspectief in stadsontwikkeling biedt niet alleen maatschappelijke voordelen, maar ook economische kansen. Steden die hoog scoren op leefbaarheid zijn populaire steden. Eva: “Door in het ontwerp de vraag te stellen of het ook voor vrouwen werkt, ga je anders prioriteren. Meer oog voor ontmoeten, fijn en veilig verplaatsen door de stad. Het gedachtengoed van de ‘15-minuten stad’ sluit hier ook op aan.”
De rol van makelaars en NVM
Makelaars en vastgoedbeheerders staan het dichtst bij de gebruikers van onze gebouwen en wijken. Makelaars horen dagelijks wat huurders en kopers belangrijk vinden, terwijl vastgoedbeheerders structureel signalen oppikken over veiligheid, toegankelijkheid en leefcomfort in het dagelijks gebruik. Deze inzichten zijn waardevol om niet alleen bij transacties, maar ook bij het beheer en de doorontwikkeling van vastgoed keuzes te sturen. Door ervaringen systematisch vast te leggen en data uit te splitsen naar verschillende doelgroepen, kunnen vastgoedadviseurs samen een krachtig instrument ontwikkelen. NVM kan dit proces ondersteunen door kennisdeling, opleidingen en het ontsluiten van data, zodat de stem van gebruikers structureel wordt ingebracht in ontwerp-, ontwikkel- én beheerprocessen. Charlotte benadrukt: “Het gaat niet om een enkelvoudige blik, maar om een inclusiever perspectief waarin de ervaringen van vrouwen én mannen meetellen. Door de inzichten uit de praktijk en de data die we verzamelen te benutten, openen we de deur naar leefomgevingen die veiliger, toegankelijker en waardevoller zijn voor iedereen.”
Nawoord
8 maart is Internationale Vrouwendag. Een dag die wereldwijd wordt gevierd en die zich richt op het erkennen van de prestaties van vrouwen, het bevorderen van gendergelijkheid en het aandacht vestigen op nog bestaande ongelijkheid en discriminatie. Een moment om nog eens de aandacht te leggen op de gender gap en vooruit te denken hoe deze weg te nemen. Vorig jaar organiseerde Charlotte de Mos van Savills op de Provada een workshop hierover. Deze workshop en dit artikel zijn een uitnodiging aan makelaars om met hun kennis en expertise een bijdrage te leveren aan het verminderen van de gender gap in het ontwikkelen van onze gebouwde omgeving.