De Wedermooi Gedachte

Sinds de tweede wereldoorlog zijn er zo’n 8 miljoen Nederlanders bijgekomen. Dat betekent dat wij, en de generaties voor ons, heel veel huizen, fabrieken, kantoren, winkels, straten en pleinen hebben gebouwd. Indrukwekkend veel. De laatste 50 naoorlogse jaren stonden vooral in het teken van het hijgend bijbenen van de niet aflatende groei, beter bekend als de wederopbouw.

We moesten voor al die mensen een plekje maken. Het waren Chinese toestanden in dit land. Ik herinner me nog wel de grote moeite die het mijn zus kostte, ergens in het begin van de jaren zestig, om na haar trouwen een huis te vinden in Rotterdam. Dat huis was er gewoon niet en het perspectief om samen met haar man bij ons thuis te komen wonen, met vijf broertjes, sprak haar niet aan. Ze heeft jarenlang in een vochtige kelder gewoond.

We bevinden ons op een historisch moment. Die groei, de basis van ons 'toen was geluk nog gewoon' naoorlogse wederopbouw gevoel, is er uit. Dat was het al tien jaar geleden maar toen geloofden we het al helemaal niet.

Nu is de bevolkingsgroei eenvoudig te voorspellen, het is een kwestie van kinderen tellen en bedenken dat ze onherroepelijk later ook huizen, banen, partners, kinderen en vakanties willen. Het is ook redelijk goed te voorspellen waar ze willen wonen, meer dan 50 procent in steden voor dezelfde reden als hun ouders en voorouders. Daar liggen de kansen op economische welvaart en welzijn.

Nu kwamen er de laatste twintig jaar steeds minder kinderen bij en er komen ook niet veel meer nieuwe allochtonen bij Henk en Ingrid in de straat wonen. En verder weten we dat de babyboomers, de vreugdebaby’s van het naoorlogse overwinningsfeestje, er de voorkeur aangeven hun carrière zo ongeveer nu te beëindigen en ze willen graag in hun tweede huis in de Dordogne hun actieve oude dag slijten. Het aantal werkenden in dit land neemt al een tijdje af. Dat is eenvoudig een kwestie van tellen.

Dat eenvoudige tellen en voorspellen is ons jaren niet goed gelukt, ondanks een indrukwekkende stapel nota’s en plannen die gemeente voor gemeente geproduceerd is. Het is niet te geloven hoe de afgelopen tien jaar de afnemende groei ontkend is. Ergens was er de hoop dat uit de Doos van Pandora een onverwacht nieuwe mud bevolking werd gevonden en we hebben daarom alvast voor een kleine 25 miljoen inwoners (we hebben er nu 17) plannen gemaakt en nog erger, alvast weilanden opgespoten, in blijde verwachting. Het is een beetje als die film Field of Dreams (sic!) met Kevin Costner: “If you build them they will come”. Dat was goede entertainment, dit gaat helaas over nutteloze collectieve investeringen.

Zo moest ik recentelijk bij een gemeente een recensie geven over een nieuwe structuurvisie. Ik was vooral benieuwd naar het hoofdstuk 'Het werken in A.' (ik hou het anoniem), kantoren en bedrijven is mijn jachtterrein, en hun visie voor de komende twintig jaar. In acht zinnen werd uitgelegd dat de groei van de werkgelegenheid ietsepietsie tegen was gevallen, er was zelfs sprake van een afname van 8 procent de afgelopen vijf jaar en groeiende leegstand. Geen analyse waarom, gewoon een constatering. Om vervolgens (en ik overdrijf echt niet) duizend zinnen te besteden aan waarom er alsnog 450.000 m², of 20 procent van het huidige aanbod, aan kantoren bijgebouwd moest worden en hoe mooi het wel zou worden.

Ik heb ze gevraagd of ze nog recentelijk een analyse hadden gemaakt van het lokale drinkwater, want daar moest een hallucinerend stofje in zitten. (Als dat waar was voorzag ik nog wel mogelijkheden voor een explosieve groei van die gemeente). Anders was het een vorm van collectieve dwaling die je in de natuur alleen bij Lemmingen tegenkomt. De uitleg was dat de ambtenaren en wethouders van de gemeente A. er heilig van overtuigd waren, dat ze die werkgelegenheid wel uit andere landen dan wel bij de buren konden wegroven, want die waren nog niet zover met hun structuurvisie. Ik voorzag een nieuwe stedenoorlog en heb mijn burgerplicht gedaan en de gemeente meteen bij de provincie aangegeven, hopende dat zij wel het nuchtere overzicht konden bewaren.

Een deel van de verdwazing hangt samen met een diepgewortelde en allesoverheersende wederopbouwgedachte die ons parten blijft spelen. Die mentaliteit zit diep geworteld in ons denken en we hebben er bovendien een heel complex systeem van bouwinstituten omheen georganiseerd, die niet anders kunnen dan te voorspellen dat het morgen precies zo gaat als het de afgelopen vijftig jaar ging. Zo zit de markt van bouwers en ontwikkelaars ook in elkaar, gewoon doorgaan en hopen dat de omzetten volgend jaar meer zijn dan die van dit jaar. Het werkwoord in die zin is hopen. Ook de regels en wetten van dit land en onze fiscale structuur druipen van de groeimentaliteit.

Groei biedt houvast en ambities, stabilisatie of krimp is onzeker en bedreigend. Toch moeten we er aan wennen. Sterker, zie het als een boeiende nieuwe opgave, die ons moet dwingen anders te denken, nieuwe spelregels te maken, beter boven meer te stellen. We moeten vooral leren beter na te denken wat nou precies de behoefte is. We missen bovendien een aansprekende visie op dit land voor de komende vijftig jaar, die de vraag beantwoordt naar onze rol en onze onderscheidende kwaliteit. Een soort nieuwe wederopbouwgedachte maar dan anders, de Wedermooi Gedachte of zoiets. Ik houd van dit land en gruwel bij het beeld van Nederland als een onafgemaakt bouwterrein, met zo’n verlopen bouw bord ernaast: 'Te Koop of te Huur
7.000.000 m² representatieve ruimte'.

Wachtend op…, ja wie?

Rudy Stroink is verbonden aan het Utrechtse TCN dat met een portefeuille van 2 miljard euro een van de grootste projectontwikkelaars is van Nederland.