Hartverscheurend lelijk
Nederland staat in grote delen van de wereld bekend om zijn goede, vernieuwende en esthetisch verantwoorde architecten. Dat is heel fijn voor de rest van de wereld.
Als ik in New York de Prada-winkel van Rem Koolhaas binnenloop doortrekt mij een fout gevoel van nationalistische trots. Vergelijkbaar met juichen tijdens de Olympische Spelen voor het nationale synchroonzwemteam. Zo gauw er oranje in de buurt is, word ik warm van binnen. Hopeloos maar waar.
Er is wel een prijs die we daar met z'n allen voor betalen: omdat we te goed zijn over de grens blijven veel ongetalenteerde legoknutselaars in eigen land achter. Voor ik dit uitleg zeg ik meteen maar even: er worden hier ook prachtige dingen gebouwd. Maar lang niet voldoende om de ongelooflijke hoeveelheid lelijke, saaie, niet in de omgeving passende, megalomane, onfunctionele, lelijke, truttige, neonepperige, onduurzame, lelijke bouwsels te doen vergeten.
Had ik lelijk al genoemd? Vooral lelijk. Hemeltergend, tranentrekkend, hartverscheurend lelijk. Al decennia lang verrijzen de gedrochten in historische binnensteden, langs eeuwenoude dijken en vooral in weiland na weiland na weiland. Er werd zelfs een mooi woord voor bedacht - Vinex. Door toenmalig PvdA minister Hans Alders, die daarna weggevlucht is naar de provincie Groningen. Maar ik ben je niet vergeten, Hans! Ik hou alles in de gaten. In Groningen ging hij meteen weer fouten maken.
Laatst reed ik in de stad Groningen langs een nieuwbouwwijk in het zoveelste ingepikte weiland waar een antiek haventje uit Noorwegen of IJsland was nagebouwd. Gele en rode en blauwe huisjes, met hier en daar een hoektorentje en kittige witte kozijntjes. Wat is het idee daarachter? Welkom in het hoge noorden met bijpassende Scandinavische architectuur? Lekker permanent op vakantie in eigen land? Hoe debiel denken architecten en schoonheidscommissies eigenlijk dat toekomstige kopers zijn? Gaan ze straks vanuit de Waddenzee ook nog een Fjord graven zodat je met je eigen Vikingschip zo het Kattegat op kan? Hou es op!
Weilanden zijn voor koeien en vogels en uitzicht. Steeds meer dichtbouwen is een misdaad tegen de menselijkheid. Kan daar geen proefproces over gevoerd worden in Den Haag? En als Hans of één van die andere landschapsschenders schuldig blijken te zijn, moeten ze alles eigenhandig weer afbreken. Wie is er verantwoordelijk voor die jaren-30-retro-2-onder-1-kap-narigheid? Mag ik die ook even spreken? "We willen graag zo'n mooi groot degelijk jaren 30 huis met zo'n groot dak en van die dikke daklijsten." "Dat begrijp ik, maar daar zijn er niet zo heel veel van en daarom zijn ze ook zo leuk." "Ja, maar ik wil het toch!" "Okee, dan bouw ik wel 100 weilanden vol met iets dat er op lijkt als je op 3 kilometer afstand je ogen dichtknijpt." Waarom zou je dat doen?
Hoe fantasieloos en slap ben je dan als architect? Je hebt de verantwoordelijkheid om de tijd waarin je leeft serieus te nemen en vorm te geven! Adviseer je toekomstige kopers ook om de wasmachine en de stofzuiger weg te doen en in Charlestonjurken te gaan zitten wachten op de Tweede Wereldoorlog? Dit is niet de jaren dertig! Dit is nu. En dan nog iets dat we nooit zullen vergeten. Het kabinet Balkenende-2. Die stond toe dat alle gemeenten langs de snelwegen bedrijventerreinen mochten maken. Op zogenaamde zichtlocaties.
Waarom heet dat zo als je door de smerige prutkantoortjes helemaal niets meer ziet? Tempeltjes met timpaantjes en pilaren en dozen van golfplaat kregen we. Het is een drama. Zelfs bij Staphorst hebben ze nu een stuk of drie permanente schandvlekken langs de A28. Het enige echt mooie aan het dorp - dat je het van een afstand vredig zag liggen - is niet meer. Lang leve de vooruitgang. Lang leve de lelijkheid.
Harm Edens is televisiepresentator en tekstschrijver.